Auteurs: Drs. R.M. de Bruin (De Bascule), Dr. J. Hutsebaut (De Viersprong, Kenniscentrum Persoonlijkheidsstoornissen) en Drs. M. Schuppert (Accare)

Datum: 1 december 2011

 

> Algemeen
> Behandeling: algemene principes
> Behandeling: specifieke behandelprotocollen 
> Literatuur 

 

Voor de behandeling van adolescenten met Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) zijn nog geen evidence based protocollen voor handen. Voor volwassenen met een Borderline persoonlijkheidsstoornis zijn die er wel: Dialectische Gedragtherapie,  Mentalization-Based Treatment, de STEPPS training, Transference Focused Psychotherapy en Schemagerichte Therapie (allen met een niveau 1 en 2 evidentie; zie Nederlandse richtlijn voor Persoonlijkheidsstoornissen, 2008). Op basis van deze protocollen en behandelmethodes voor volwassenen met BPS zijn in Nederland aangepaste protocollen voor adolescenten ontwikkeld. Deze zullen hier worden besproken. De best werkzame therapieën voor BPS kennen hun oorsprong in verschillende referentiekaders, maar hebben een aantal gemeenschappelijke componenten waarvan men vermoedt dat deze de werkzaamheid ervan bepalen. Dit zijn:
(1) een hoge mate van structuur voor cliënt en therapeut;
(2) een duidelijk theoretisch model van BPS dat helder gecommuniceerd wordt naar cliënt en staf;
(3) een nadruk in de behandeling op het hier en nu en op een combinatie van veranderingsgerichte en accepterende strategieën;
(4)  meerdere modaliteiten in de behandeling en meerdere therapeuten per cliënt;

(5) veel support, intervisie en supervisie voor de therapeuten

(Bateman en Fonagy, 2004; Bohus e.a, 2004; Nice Guideline BPD, 2009).

 

In elke behandeling van BPS bij adolescenten moet specifiek aandacht zijn voor de volgende elementen (zie NICE guideline BPD, 2009). Klik op de hyperlinks voor meer informatie. 

 

1. Consistente en geïntegreerde behandelmethode 

2. Zorgvuldig vormgeven van het behandelkader

3. Investeren in teamwork en professionele omkadering

4. Bevorderen van commitment en motivatie

5. Afstemmen op het ontwikkelingsniveau van de adolescent

6. Betrekken van gezin en leefomgeving

7. Crisisinterventie

 

 

1. Dialectische Gedragstherapie voor Jongeren (DGT-A/J)

2. Mentalization-Based Treatment voor Adolescenten (MBT-A)

3. Emotieregulatie Training voor adolescenten (ERT)

 

 

Backer, H.S., Miller, A.L. & Bosch, L.M.C. van den (2009). Dialectische gedragstherapie bij adolescenten ; een literatuuronderzoek. Tijdschrift voor psychiatrie 51, 31-41

 

Bateman, A.W., & Fonagy, P. (2004). Psychotherapy for borderline personality disorder: Mentalization-based treatment. Oxford: Oxford University Press. 

 

Blum, N., St John, D., Pfohl, B., Stuart, S., McCormick, B., Allen, J., Arndt, S., & Black, D.W. (2008). Systems training for emotional predictability and problem solving (STEPPS) for outpatients with borderline personality disorder- a randomized controlled trial and 1-year follow-up. American Journal of Psychiatry 165, 468-478.

 

Bleiberg, E., Rossouw, T., & Fonagy, P. (2012). Adolescent breakdown and emerging borderline personality disorder. In Bateman, A.W., & Fonagy, P. (Eds). Handbook of Mentalizing in Mental Health Practice, 463-510. Washington DC: London, American Psychiatric Publishing, Inc.

 

Bohus, M., Haaf, B.,Simms, T., Limberger, M.F., Schmahl, C. Unckel, C., Lieb, K., & Linehan, M.M. (2004). Effectiveness of Inpatient Dialectical Behavioral Therapy for Borderline Personality Disorder: a controlled trial. Behaviour Research and Therapy, 42, 487-499. 

 

Bruin, R.de (2011). Van de regen in de rup? Over het opnemen van suicidale patiënten met borderline persoonlijkheidsproblematiek. Kind en Adolescent Praktijk, 10, 1, 4-12.

 

Bruin, R.M de, Koudstaal, J.A. & Muller, N. (2011). Dialectische gedragstherapie voor jongeren met borderlineproblematiek en andere emotieregulatiestoornissen. Bohn Stafleu, Houten (in druk)

 

Bruin, R.M. de, Koudstaal, J.A. & Muller, N. (2011). DGT-J werkboek. Bohn Stafleu, Houten. (in druk). 

 

Gemert, T.M. van,  Ringrose, H.J., Schuppert, H.M., & Wiersema, H.M. (2009a) Emotieregulatietraining (ERT), een programma voor adolescenten met emotieregulatieproblemen. Amsterdam: Boom.

 

Gemert, T.M. van,  Schuppert, H.M., & Wiersema, H.M. (2009b) Emotieregulatietraining (ERT), een programma voor adolescenten met emotieregulatieproblemen – handleiding voor therapeuten. Amsterdam: Boom.

 

Goddard, N., Gink, K. van, Stegen, B. van der, Driel, J, van & Cohen, A. (2010). Non-Violent Resistance – Smeed het ijzer als het koud is. Maandblad Geestelijke Volksgezondheid, 64 , 6, 531-540. 

 

Hutsebaut, J. Persoonlijkheidsstoornissen bij adolescenten in: Eurelings-Bontekoe, E.H.M., Snellen, W.M., & Verheul R. (2009). Handboek persoonlijkheidspathologie, Hoofdstuk 32, Bohn Stafleu van Loghum, 539-562.

 

Kerkhof, A.J.F.M. (2008). Behandelen van chronische suïcidaliteit vraagt vooral continuïteit in beleid. Tijdschrift voor psychiatrie 50,5, 289-291.

 

Krawitz, R., Jackson, W., Allen, R., Connell, A., Argyle,N., Bensemann, C.,& Mileshkin,C.(2004). Professionally indicated short-term risk-taking in the treatment of borderline personality disorder. Australian Psychiatry, 12(1), 11-17.

 

Landelijke Stuurgroep Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling in de GGZ (2008). Multidisciplinaire Richtlijn Persoonlijkheidsstoornissen. Richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van volwassen patiënten met een persoonlijkheidsstoornis. Utrecht: Trimbos-instituut. 

 

Linehan, M.M., Armstrong, H.E., Suarez, A. , Allmon, D. & Heard, H.L. (1991). Cognitive-Behavioral Treatment of Chronically Parasuicidal Borderline Patients. Archives of General Psychiatry, 48, 1060-1064. 

 

Linnehan, M.M. (1993). Dialectische gedragstherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornissen. Theorie en behandeling. Lisse: Zwets en Zeitlinger. 

 

Linehan, M.M., Comtois, K.A., Murray, A..M., Brown, M.Z., Gallop, R.J., Heard, H.L., Korslund, K.E., Tutek, D.A., Reynolds, S.K. & Lindeboim, M. (2006). Two-year randomized controlled trial and follow-up of Dialectical Behavior Therapy vs Therapy by experts for suicidal behaviors and borderline personality disorder. Archives of General Psychiatry, 63, 757-766. 

 

Messer, J.M., & Fremouw, W.J. (2008). A critical review of explanatory models for self-mutilating behaviors in adolescents. Clinical Psychology Review, 28, 162-178.

 

Miller, A.L. (1999). Dialectical Behavior Therapy: A new Treatment Approach for Suicidal Adolescents. American Journal of Psychotherapy, 53, 3, 413-417.

 

National Collaborating Centre for Mental Health (2009). Borderline Personality Disorder. Treatment and management. National Institute for Health& Clinical Excellence.

 

Paris,J. (2002a). Implications of long-term outcome research for the management of patients with borderline personality disorder. Harvard Review Psychiatry, 10, 315-323.

Paris, J. (2007). Managing suicidal crisis in patients with severe personality disorders. In J.B. van Luyn, S. Akhtar, & W.J. Livesley (Red.). Severe personality disorders. Everyday issues in clinical practice. (pp 109-117) Cambridge : Cambridge University Press

Rathus, J.H. & Miller, A.L. (2002). Dialectical Behavior Therapy Adapted for Suicidal Adolescents. Suicide and Life-Threatening Behavior, 32, 146-157.

 

Schuppert, H.M., Giesen-Bloo, J., Gemert, T.G. van, Wiersema, H.M., Minderaa, R.B., Emmelkamp, P.M.G., & Nauta, M.H. (2009). Effectiveness of an emotion-regulation group training for adolescents – a randomized controlled pilot study. Clinical Psychology and Psychotherapy, 16, 467-478.

 

Slot, N.W. (1994). Competentie-gerichte behandelingsprogramma’s voor jongeren met gedragsstoornissen. Gedragstherapie, 27, 3, 233-250.